Napoleon đã từng nói: “Không thể là từ chỉ dành cho những kẻ ngốc!”

Trước trận quyết đấu, Pháp và Brazil là hai bộ mặt hoàn toàn trái ngược. Một bên là các nhà đương kim vô địch thế giới, với “bộ tứ nguyên tử”, với 201 bàn thắng ở đấu trường World Cup, với một Ronaldo đã đi vào huyền thoại của làng túc cầu, với hàng công “cực mạnh” (ngang bằng với  hai đội bóng chơi ấn tượng nhất kể từ đầu giải là Đức và Argentina) và hàng thủ vững chắc (chỉ một bàn thua), với hàng đống những kỉ lục. Một bên là đội quân già nua đang cố gắng gượng dậy sau những thất bại muối mặt tại các giải đấu lớn, nơi những chiến binh lạc thời vẫn phải đang căng sức cày ải để bù đắp lại sự thua thiệt mà thế hệ trẻ không thể gánh vác nổi. Ai cũng nói: “Đánh bại Brazil đối với Pháp là điều không thể!”.

Cuộc đối đầu giữa những vũ công Samba với các chàng trai đến từ thành Paris hoa lệ đáng lẽ phải quyết liệt, phải hấp dẫn. Người ta đang chờ sự phục thù của đội tuyển vàng xanh sau thất bại tan tác tại France 98, đang chờ một Ronaldinho bừng sáng sau những phút đã qua đầy thất vọng, và quan trọng, những người hâm mộ Brazil đang chờ đợi điều gì đó còn thiếu trong bữa tiệc bóng đá mà họ ngày ngày kì vọng, nơi hiện đang chỉ có những món ăn thô ráp và xù xì mà các cầu thủ thân yêu của họ đã mang ra đãi khách.

Đáng tiếc thay, đó hoàn toàn lại là màn trình diễn của người Pháp! Tiếng gáy rền vang của dàn đồng ca Galois nhịp nhàng đến kì lạ giữa một đêm hè đầu tháng 7 đã cuốn phăng vũ điệu Samba rực lửa. Không một pha bóng nào ra hồn, không một ngôi sao nào tỏa sáng, không tấn công, không kiểm soát thế trận, đó là gương mặt nhợt nhạt, vô hồn của 11 ngôi sao của đội tuyển vàng xanh sau 90 phút “kinh hoàng” tại sân cỏ nước Đức. Có lẽ thêm một lần nữa, những Ronaldo, Ronaldinho, Kaka, Roberto Carlos,…đã biết thế nào là Zidane vĩ đại, Zidane huyền thoại. 8 năm trước, kĩ thuật siêu phàm và bản lĩnh tuyệt vời của Zizou đã đóng ấn khóa chặt lên tham vọng của Brazil. Và giờ đây, chính nhạc trưởng tài hoa người Pháp, dù mang trên mình gánh nặng tuổi tác, dù vẫn nặng nỗi lo canh cánh không người kế nhiệm, đã cùng đồng đội dần cho các ngôi sao Brazil một trận tơi tả. Chính người Pháp mới hoa mĩ, mới kĩ thuật, mới đắm say, mới mê hoặc chứ không phải người Brazil. Và khi Thierry Henry tung nhát kiếm quyết định, nhìn cái cách người Brazil run rẩy, bế tắc trong triển khai tấn công, vội vã nhưng hoảng hốt và tuyệt vọng, người ta hiểu rằng: Brazil của năm 2006 cũng chỉ có vậy!

Có thể nói, đội bóng của ông Carlos Alberto Pareirra đã gặp may khi rơi vào một bảng đấu quá nhàn hạ. Và cũng chính sự kiêng dè của  người Ý đã giúp họ tránh được một cuộc tử chiến ở vòng hai, nơi họ đã hạ anh tân binh Ghana ngơ ngác bằng sự kiêu ngạo và kẻ cả đến kì lạ. Sau trận đấu đó, người ta đã ngợi ca Brazil hết lời. Mọi kỉ lục bị phá, mọi mĩ từ đều giành hết cho người Brazil, dù họ chưa gặp phải thử thách thật sự nào, và dù những gì họ thể hiện cũng nhạt nhòa, không bản sắc.

Cái bóng của Brazil ở World Cup quá lớn, lớn đến mức không ai dám nghĩ đến việc họ sẽ thất bại. Những sự thực, người Brazil đã thua, thua một cách toàn diện. Đến lúc này, người ta mới giật nảy mình, mới nhìn lại và nghiền ngẫm về cái cách mà đội tuyển vàng xanh đã thể hiện.

Nhường lối chơi áp đặt và tấn công như vũ bão lại cho người Đức, các vũ công Samba chuyển sang nghề thợ săn. Họ rình rập, bắn tỉa. Họ sẵn sàng nhường khu trung tuyến cho đối thủ để lăm lăm phòng ngự như những hậu vệ Ý thực thụ, và để rồi chỉ cần đối phương sơ hở là tung ngay những nhát kéo quyết định. Lối đá đó, phần nào đã thành công khi họ bắn hạ đĩa bay Ghana 3 bàn không gỡ và khiến cho Mặt trời Phương Đông ngậm ngùi tắt lịm. Nhưng nên nhớ rằng, Ghana, Nhật hay Australia chỉ là những con chim non mới lần đầu cất cánh, còn xa lạ, còn ngây dại. Người Pháp thì khác, họ đã từng vô địch thế giới, họ có một trong những nhạc trưởng vĩ đại nhất mọi thời đại, và họ có tấm lá chắn bằng thép mang tên Vieira – Makelele. Cặp tiền vệ trung tâm của “những chú gà trống Galois” đã khóa chặt các họng súng của Brazil, đã cắt ngòi bom nguyên tử, tổ chức, dàn trải đội hình đội tuyển Pháp vô hiệu hóa kĩ thuật cá nhân điêu luyện của các vũ công Samba.

Khi nào Brazil vẫn thắng, Pareirra luôn có cái lí của mình. Nhưng giờ đây, ông phải đối diện với một thực tế: Brazil đã thất bại! Và đó cũng là lúc người ta mổ xẻ nguyên nhân. Đội tuyển Brazil của năm 2006 quá ư là bình thường, với lối đá thực dụng và nguội lạnh, đã bị loại một cách hoàn toàn xứng đáng dưới tay đối thủ đầy duyên nợ. Hận chưa trả mà thù lại dâng. Biết đến bao giờ người Brazil mới có cơ hội gặp lại người Pháp tại một vòng chung kết World Cup, để cho các hậu bối rửa sạch nỗi đau thất bại của các bậc đàn anh.

Chưa bao giờ người ta thấy một Brazil xoàng xĩnh đến thế. Tất nhiên là mãi mãi Brazil không phải là tập thể của những cá nhân bình thường. Đội hình năm 2006 gồm toàn những cầu thủ xuất chúng, xuất chúng đến mức mà ai đó chỉ cần nhắm mắt cũng liệt kê được 11 gương mặt xuất phát trong sơ đồ chiến thuật của ông Pareirra. Trước khi Brazil thua, người ta trầm trồ về điều đó khi nói tới tầm vóc của đội hình ấy. Nhưng giờ đây, chúng ta mới hiểu, những điều đó sao mà mong manh, phù phiếm biết bao! Có lẽ, báo giới đã thổi phồng quá mức sức mạnh của Brazil. Nếu chỉ đánh giá đến từng cá nhân thôi thì mới được một phần rất nhỏ. Một tập thể luôn cần những người nổi bật, nhưng điều đó phải dựa trên sự gắn kết mà sức mạnh của tập thể ấy là nền tảng. Về điều này, người Brazil có lẽ phải học tập từ người Đức rất nhiều.

Thành Paris tiếp tục mở Sâm panh ăn mừng, cả nước Pháp sẽ còn chìm đắm trong lễ  hội. Còn nước Đức sẽ phải chia tay với vũ điệu Samba rực lửa trong nước mắt của những người yêu mến đội tuyển Brazil. Nhưng thôi, đó là quy luật tất thảy của bóng đá. Không có đội tuyển nào là bất khả chiến bại, không có đội tuyển nào là không thể thua. Điều quan trọng đó là cách con người ta thể hiện. Và bây giờ, các cổ động viên yêu mến đội bóng vàng xanh lại mơ về năm 1982, nơi Brazil tuyệt mĩ và đắm say đã thất bại một cách oai hùng trước người Ý, nơi những Zico, Falcao, Socrates,… dù không được thừa nhận về danh hiệu nhưng đã mãi mãi nằm trong trái tim của người hâm mộ, trong lịch sử vĩ đại của bộ môn túc cầu.

Bóng đá là cuộc chiến của một tập thể, không phải là sự dạo chơi của những cá nhân. Khi hai đội bóng đối đầu nhau, không thể đem từng cá nhân một lên bàn cân so đo như những quân bài tướng, sĩ, tượng trong bộ bài tam cúc. Bởi nếu thế, Brazil sẽ chẳng bao giờ thất bại…

Sau một thời gian tạm ngừng (vì nhiều nguyên nhân khách quan do tác động của ngoại cảnh), blog sẽ chính thức hoạt động trở lại, bắt đầu từ ngày mai.

Với việc mới tậu được hai con domain mới, kể từ nay blog sẽ chuyển về địa chỉ:

• http://blog.doanchienthang.com
• http://doanchienthang.com/blog (hai địa chỉ này tương đương)

Ngoài ra, tôi đang xây dựng website cá nhân, địa chỉ:

• http://www.doanchienthang.com

Rất mong được sự ủng hộ của các bạn…

Xin chân thành cảm ơn.

Liệu chúng ta có thể tạo ra một “thung lũng Silicon” thứ hai ở một nơi nào đó, hay cái đế chế ấy là độc nhất vô nhị trên Trái Đất này?

Sẽ không có gì ngạc nhiên rằng: điều kì diệu đó khó mà xảy ra ở một quốc gia khác, bởi ngay chính bản thân nước Mĩ, dù đã rất nỗ lực cũng không thể tạo ra một bản sao của Silicon Valley ở bất cứ nơi đâu. Vậy điều gì đã làm nên vị trí độc tôn của nó?

Câu trả lời nằm ở con người, hay nói chính xác hơn là “những con người thích hợp” (right people). Nếu bằng cách nào đó bạn có thể kêu gọi hàng vạn bộ óc xuất chúng ấy chuyển đến Buffalo, tôi cam đoan với bạn rằng khi đó Buffalo sẽ trở thành một Silicon Valley thứ thiệt.

Lịch sử đã chứng kiến một bước chuyển mình ấn tượng từ quá khứ. Cho đến tận vài thập kỉ trước đây, vận mệnh các thành phố vẫn được quyết định bởi vị trí địa lý của chúng. Tất cả các thành phố lớn đều tọa lạc trên những đầu mối giao thông đường thủy quan trọng, bởi đường thủy là cách tiết kiệm nhất để  tàu bè có thể mang tới các hợp đồng thương mại lớn và những món lợi khổng lồ.

Giờ đây tiêu chí ấy đã thay đổi. Bạn có thể tạo ra một thành phố “vĩ đại” ở bất cứ nơi đâu, nếu bạn đưa tới đó những con người “thích hợp”. Vì vậy, câu hỏi “làm cách nào để tạo ra một Sillicon Valley?” sẽ đổi thành: “Thế nào là những người thích hợp?” và “Làm sao để thu hút họ?”.

Hai mẫu người cần thiết

Cá nhân tôi cho rằng chúng ta cần hai loại người để có thể tạo ra một “trung tâm công nghệ” (technology hub) kiểu như Silicon Valley: thứ nhất, đó là những nhà đầu tư giàu có (rich people), và thứ hai, “những – Bill – Gates – điên – khùng” (nguyên văn: nerd people – theo trang web Answers.com thì nerd có nghĩa là: A person who is single-minded or accomplished in scientific or technical pursuits but is felt to be socially inept, tạm dịch: một người nào đó chuyên tâm và thậm chí thành công trong sự nghiệp theo đuổi một lĩnh vực khoa học hay công nghệ nào đó nhưng bị mọi người trong xã hội coi là kẻ cuồng loạn và vớ vẩn. Ở đây tôi xin dùng hình ảnh Bill Gates vì thời xưa, mơ ước “mỗi nhà đều có một máy tính” của ông bị coi là viển vông và bản thân ông cũng là người có những ý tưởng “điên rồ”, góp phần lớn cho cuộc cách mạng về công nghệ ngày nay). Hai nhân tố đó chính là “thuốc thử” đầy hiệu lực và quá đủ cho bài toán tái lập lại hình ảnh “thung lũng Silicon”, bởi chúng cũng là những nguồn lực duy nhất và thực sự cần thiết  cho mọi sự khởi đầu, không hơn không kém.

Thực tế đã chứng minh quan điểm này: Ở nước Mĩ, các thành phố lớn muốn trở thành một trung tâm về lĩnh vực nào đó thì điều kiện vần và đủ là phải có nhà đầu tư và những “Bill Gates”. Như Miami chẳng hạn, ở đấy có rất nhiều kẻ lắm tiền nhiều của và dăm ba kẻ vẫn bị gọi là “nerd”. Tuy nhiên, con số đó vẫn là quá ít và Miami không thích hợp cho những loại người kiểu như Bill Gates.

Vấn đề của Pittsburgh thì hoàn toàn ngược lại: quá nhiều anh chàng được dán mác “nerd” nhưng không  kẻ nào hầu bao đầy tiền. Các trường đại học có khoa Computer Science hàng đầu thế giới bao gồm MIT, Standford, Berkeley và Carnegie Mellon. MIT thì đã góp phần tạo nên Route 128, với Standford, Berkeley thì là Silicon Valley, còn Carnegie Mellon? Hãy dừng lại một chút trong danh sách các trường đại học. Thử nhìn xuống dưới xem sao. University of Washington đã sinh ra khu công nghệ cao Seatle, và University of
Texas cũng tạo ra một trung tâm như thế ở Austin. Nhưng điều gì xảy ra với
Pittsburgh? Và cả Ithaca, ngôi nhà của Cornell (một trong những trường đại học top đầu) nữa?

Tôi trưởng thành ở Pittsburgh và học đại học tại Cornell, vì thế tôi có thể trả lời cả hai câu hỏi trên. Thời tiết không đâu tệ như Boston, đặc biệt là vào mùa đông, và chẳng có điều gì thú vị để khiến cho cái thành phố này trở nên hấp dẫn hơn cả. Những người giàu không muốn sống ở Pittsburgh hay Ithaca. Vì thế, dù có hàng ngàn hackers siêu hạng, những người đủ khả năng gây dựng và truyền cảm hứng cho mọi sự khởi đầu, vẫn không ai muốn đầu tư vào đây – đó quả là một sự thực phũ phàng.

Không một quí ngài công chức nào ở đây cả

Có đúng là bạn thực sự cần những con người giàu có và hào phóng? Tại sao chính phủ không đầu tư tiền bạc và công sức cho các “Bill Gates” của chúng ta? Không, không thể được. Các nhà đầu tư khởi điểm bao gồm nhiều loại khác nhau. Bản thân họ thường có rất nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực kinh doanh công nghệ. Vì thế, nó sẽ giúp chúng ta (a) có bước đi đầu tiên đúng đắn cũng  như (b) tạo được mối liên hệ chặt chẽ giữa tiền bạc và tri thức. Thực tế, những khoản đầu tư cá nhân của họ đã đem lại kết quả đáng kể.

Các quí ngài công chức của chúng ta thì hoàn toàn ngược lại. Ý tưởng về một anh nhân viên nhà nước bỏ tiền túi ra ném vào công nghệ nghe thật khôi hài, chẳng khác nào những nhà toán học chạy rông trên đường với bộ áo cánh thời thượng, hay chính xác hơn là, các nhà tạo mẫu gác bút đi làm toán.

Nếu xem xét những gì các công chức đã làm, ta thấy chúng thật quá tệ. Chẳng có gì đáng chú ý ở đây cả, bởi họ chỉ chực đấu đá nhau. Nhưng cuộc cạnh tranh giữa các nhà đầu tư thì ngược lại, đó là cuộc chiến của kinh nghiệm và trí tuệ, của những chuyên gia lành nghề, để giành giật lấy tri thức và động lực.

Không phải “nhà cửa hoành tráng”

Nếu đến “thung lũng Silicon”, bạn sẽ thấy những công trình xây dựng qui mô và hiện đại. Nhưng chính con người – chứ không phải kiến trúc – đã tạo nên thương hiệu Silicon. Tôi nghe người ta nói rất nhiều về việc xây những “khuôn viên công nghệ” ở các nơi khác, cứ như thể “cơ sở vật chất” mới là cốt lõi của Silicon Valley (nguyên văn: as if the active ingredient of Silicon Valley were the office space). Một bài báo đã vênh vang khoe về một trung tâm như vậy ở Sophia Antipolis, bao gồm rất nhiều tập đoàn lớn, trong đó có Cisco, Compaq, IBM, NCR và Nortel. Chẳng nhẽ người Pháp không nhận thấy rằng, đó đâu phải là sự khởi đầu?

Văn phòng, nhà cửa, v.v…xây dựng cho khu công nghệ không thể lột xác nó thành
Silicon Valley, bởi vì điểm mấu chốt cho một sự khởi đầu xảy ra trước khi họ muốn có một môi trường như vậy. Vấn đề quan trọng nhất ở đây là “ba gã đàn ông bắt tay nhau điều hành ở ngoài công sở”. Ở đâu có tiền bạc và đầu tư, ở đấy sẽ có sự khởi đầu. Chất lượng của thương hiệu Silicon không nằm ở chỗ Intel, Apple hay Google có trụ sở ở đây mà là họ đã gây dựng sự nghiệp tại đây.

Vì vậy, nếu muốn tạo ra một Silicon Valley thứ hai, điều bạn cần là một chiếc bàn ăn xinh xắn với ba sáng lập viên ngồi dùng bữa tối trong không khí ấm cúng, cùng bàn xem làm cách nào để gây dựng nên một công ty. Và để làm được điều đó, phải có những người như thế.

Trường đại học

Điều thú vị ở đây: con người chính là tất cả những gì chúng ta cần. Nếu bạn lôi kéo được những nhà đầu tư và các anh chàng nerd vào cùng một chỗ, bạn có thể lập nên “thung lũng Silicon”. Nhưng những người đó vốn vô cùng năng động cũng như tích cực di chuyển. Họ sẽ tới những nơi mà cuộc đời tươi mát và dễ chịu. Vậy làm sao tạo ra được một thiên đường như thế?

Tất cả những gì mà các “Bill Gates” của chúng ta cần chính là những anh chàng nerd. Người thông minh sẽ đến những nơi mà ở đó họ cũng gặp những người thông minh khác. Và cụ thể, đó là một trường đại học tuyệt vời. Về mặt lý thuyết, có rất nhiều cách để thu hút họ, nhưng xét cho cùng, môi trường hàn lâm của đại học là không thể thay thế. Ở nước Mỹ, bất kì “trung tâm công nghệ” nào cũng đều gắn với một trường đại học hàng đầu, hoặc ít nhất là một khoa Computer Science hàng đầu.

Vì thế, nếu bạn muốn tạo nên Silicon Valley, bạn không chỉ đơn thuần cần một trường đại học, mà đó phải là ngôi trường thuộc top trên thế giới. Nó sẽ là một nam châm đủ mạnh để thu hút nhân tài từ hàng ngàn dặm xa xôi, giống như MIT hay Standford.

Điều này xem chừng rất khó. Thực ra, nó có thể trở nên dễ dàng. Khi những con người ấy quyết định nơi làm việc ưa thích của họ, họ sẽ xem xét đến chất lượng của các khoa trước tiên. Các giáo sư luôn thích có những cộng sự giỏi. Vì vậy, nếu bạn tuyển hàng loạt nhà nghiên cứu trẻ tuổi và tài năng nhất, bạn có thể tạo nên một trường đại học hàng đầu trong một thời gian ngắn đến mức ngạc nhiên. Nếu bạn thuê 200 người như vậy, với 3 triệu USD cho mỗi người, bạn có thể thành lập được một khoa Computer Science không thua kém bất kì nơi đâu trên thế giới. Và từ đó sẽ nảy sinh rất nhiều thành tựu từ những phản ứng dây chuyền. Vì vậy, dù bắt đầu từ một trường đại học xoàng xĩnh, nếu các thêm nửa tỉ USD, bạn có thể tạo nên một trường đại học hàng đầu.

(Còn tiếp)

(Đoàn Chiến Thắng dịch từ bản gốc How to be Silicon Valley của Paul Graham)

Trước đây, có hai người đang đói khát thì gặp được một nhà hảo tâm ban ơn: Cho họ một cái cần câu cá và một cái giỏ trong đựng những con các to còn tươi. Trong đó có một người muốn lấy cái giỏ cá, còn một người thì muốn cái cần câu, thế là hai người tự phân chia với nhau. Người có cá đã dựng ngay cái bếp ở đó rồi bỏ cá lên nấu, ăn hết sạch ngay món canh cá. Không lâu sau, anh ta ngồi bên cái sọt rỗng và lại bị chết đói. Còn người có cần câu thì tiếp tục chịu đói, đi dần từng bước ra phía bờ biển, khi anh ta vẫn còn chưa nhìn thấy màu xanh của biển ở nơi không còn xa nữa thì một chút sức lực cuối cùng của bản thân anh ta cũng đã bị sử dụng hết, anh ta ngã xuống đất, đành phải nhắm mắt lại.

Một thời gian sau, lại có hai người vừa đói vừa khát, giống như hai người trước, họ cũng đã được một vị hảo tâm ban ơn cho một cái cần câu và một giỏ cá. Nhưng họ lại không đem những thứ đó ra phân chia, mà họ bàn bạc với nhau để cùng đi tìm biển cả. Mỗi lần họ chỉ nấu một con cá để đỡ đói, qua một thời gian rất dài, họ đã đến bên bờ biển. Từ đó, hai người này bắt đầu bắt cá để kiếm sống qua ngày. Mấy năm sau, họ đã xây được nhà, mỗi người đã có gia đình riêng, con cái, có chiếc thuyền đánh cá do mình xây dựng nên, sống một cuộc sống an khang. 

Lời bình

Đây là câu chuyện về hiện thực và lý tưởng. Có người chỉ nhìn thấy lợi ích trước mắt và bị lợi ích đó mê hoặc mà quên đi dự tính sau này, những người như vậy cuối cùng sẽ không có tương lai tốt đẹp. Còn có người lòng tràn đầy lý tưởng rất vĩ đại, nhưng lại không suy nghĩ đến thực tế trước mắt, xa rời lý tưởng và hiện thực, người như vậy cuối cùng cũng sẽ khó mà thực hiện được lý tưởng của mình. Chỉ có những người có thể biết kết hợp lý tưởng xa vời và thực tế trước mắt, có mục tiêu lại có thể từng bước thực hiện việc tiến về phía mục tiêu thì cuối cùng mới có thể đến được bến bờ lý tưởng, giành được thành công mỹ mãn.

Thanh niên là lứa tuổi đang ôm ấy chí lớn, trong lòng mỗi người đều có mơ ước của mình, thì lúc này càng cần phải hiểu rõ chính bản thân mình, hiểu rõ môi trường xung quanh, kết hợp giữa lý tưởng và thực tế. Phải xuất phát từ thực tế trước mắt, xuất phát từ thực lực của bản thân, thật sự cố gắng hết mình, vừa có thể nhìn thấy phương hướng tương lai, cũng có thể quan tâm đến hiện thực trước mắt. Bởi vì mỗi bước đi hiện nay đều là đặt nền móng cho tương lai, chỉ có làm tốt những việc trước mắt thì mới có thể làm tốt các công việc trong tương lai, mới có thể thực hiện được lý tưởng.

Ngược lại với những thanh niên ôm ấy chí lớn thì trong thực tế cũng có những thanh niên không có lý tưởng trong lòng, hàng ngày chỉ chìm đắm vào các trò chơi trên mạng, đọc tiểu thuyết, hoặc những trò vô bổ khác, chỉ cần biết hôm nay vui vẻ, chứ từ trước đến nay không hề nghĩ đến tương lai, họ đã và đang lãng phí tuổi thanh xuân của mình. Khi họ một mình phải đối diện với xã hội, đối diện với cuộc sống thì họ sẽ làm thế nào để sống trong những năm tháng sau này?

Ai cũng đều có lý tưởng của riêng mình, có người có thể thực hiện được ước mơ của mình, nhưng có người chỉ có thể nhìn lý tưởng của mình biến thành không tưởng. Muốn thực hiện bất cứ lý tưởng nào thì cái nền móng hiện thực là tuyệt đối quan trọng, chỉ có cố gắng xây dựng một nền móng hiện thực vững chắc thì mới hy vọng có thể được đền đáp.

Vậy, lý tưởng phải kết hợp với hiện thực!!!

Sưu tầm

Có một cô giáo tiểu học kể chuyện. Ngày nọ cô ấy chỉ vào tấm bảng đen đã sơn màu xanh và hỏi học sinh: "Đây là màu gì?" Nào ngờ học sinh đều đồng loạt trả lời: "Màu đen!" Cô hỏi tiếp mấy lần nữa, học sinh đều trả lời "Màu đen!". Cuối cùng cô giáo tức giận chỉ vào tấm bảng la lớn: "Rõ ràng là màu xanh, tại sao các em cứ nói là màu đen?". Học sinh thẳng thắn đáp: "Vì nó có tên là "bảng đen"!"

Có một người gần đây đến xin việc ở một công ty, qui định của công ty là nhân viên phải có chiều cao một mét bảy mươi trở lên, người đó cao đúng một mét bảy mươi, coi như là đủ tiêu chuẩn. Nào ngờ khi phỏng vấn, vì chiều cao không đủ mà bị từ chối. Hóa ra là trên phiếu khám sức khỏe ghi lầm một mét bảy mươi thành một mét năm mươi. Người phỏng vấn ngẩng đầu nhìn ông ta một lát rồi nói: "Xin lỗi, ông thiếu hai mươi phân, không thể nhận ông được".

Chỉ tin vào con số, từ ngữ, bảng biểu, máy vi tính mà không tin vào đôi mắt của bản thân mình, đây chẳng phải là thông bệnh của con người hiện đại ư?

Sưu tầm

Nó lồm cồm bò dậy khi tiếng chuông đồng hồ réo đến nát cả tai nhà hàng xóm. Mắt nhắm mắt mở, nó lệ xệ bê đôi tạ lên phòng tập, rồi vươn vai hít một hơi dài trước khi bắt đầu chế độ cử đẩy. Cái đầu vẫn còn quay mòng mòng, nó hếch cặp mắt về phía đằng xa. Ánh sáng nhè nhẹ của buổi bình minh ùa vào cặp tròng còn đang nửa nhắm nửa mở, và cơn gió mát rượi từ vườn táp tung chiếc khăn tập quàng lệch trên đôi vai trần. “Khốn kiếp thật!”, nó rủa thầm mà chẳng biết tại sao.

Từ phòng tắm bước ra thật sảng khoái. Ngày nào nó cũng luyện cơ bắp, đó là công việc duy nhất nó nhận thấy có thể gọi được bằng hai chữ “chuyên cần”. Nhắp tí keo bọt, nó vuốt nhẹ lên mái tóc bò liếm mới “nháy” tối qua, lấy tay chụm chụm vào đầu mấy lọn, vun ve cho nhòn nhọn, rồi hất ngược lên để tăng độ manly.

Nhà vắng teo, chỉ có tiếng máy hút bụi của con bé người ở lê xèn xẹt trên góc thảm. Đồ ăn sáng đã chuẩn bị đầy đủ, nó dửng dưng mở cái lồng úp ra rồi uể oải cầm dao dĩa. Từ lâu nay nó toàn chén một mình. “Ông bà khốt” bỏ đi từ sớm, đếch biết là làm cái việc gì. Hôm thì rủ rê tập thể dục, hôm lại tự dưng nổi hứng cùng nhau đi hóng mát, rồi có những lúc nó nghe tiếng chuông điện thoại reo từ tinh mơ, sau đó là tiếng cửa lách ca lách cách. Nó cũng chẳng buồn để ý, chỉ biết là sáng dậy ăn một mình quen rồi. Mà nó cũng ghét ngồi với họ. Tóm lại là toàn hỏi han nhăng nhít, học với chả hành, cứ cậy làm người lớn rồi tra hỏi vặn vẹo. Sớm ra đã hành nhau, mệt xác!

Nó đứng trước gương lần cuối trước khi dắt xe đi học. “Chà chà, đôi mai thằng thợ hôm qua tỉa cho mình trông cũng tàm tạm!” Nó là đứa đẹp trai, trắng trẻo. Chẳng gì thì cũng theo bố mẹ sang Tây cả chục năm, sống chán chê ở bên ấy, mãi đến khi 12 tuổi mới chịu mò về. Thế nên nước da của nó thì, ôi thôi, phải nói là oách xì xằng. Mấy em người mẫu mĩ phẩm trên ti vi có mà xách dép. Mà “bà già” bình thường rất lắm điều nhưng được cái chọn quần áo đẹp miễn chê! Nó khoái nhất là đồ NINO MAXX, cả đông lẫn hè, trông vừa sang lại vừa sờ-pót. Các loại khác, nó nhất quyết không mặc. Thời trang thì phải có phong cách, ghét cái bọn chẳng biết thế nào là thẩm mĩ, nhợt nhạt, hết mô đen này lại xì – tai khác. Bọn ấy gu không đủ tầm để khiến cho nó care. Lệ xệ dắt con Piagio màu cốm ngọc, gắn iPod lên tai trái, nó quát to gọi ôshin: “Hiên, ra khóa cửa tao đi học!”. Rồi cũng chẳng buồn để ý xem con nhỏ đang làm gì, nó nhảy tót lên xe, phóng vù ra phố. Nó nhấn ga hết cỡ, lượn lượn trên đường. Phải thế mới sướng. Cái con Piagio này là tự tay nó chọn, “ông già” chỉ phải làm mỗi động tác xuất két. Thằng bạn cùng lớp đi SH đen cứ bảo mua cùng loại. Nhưng cái thằng tá điền ấy thì biết gì là nghệ thuật. SH là đồ dành cho bọn trâu nước cà cuống trên đường, chỉ có Piaggio, mà phải màu cốm ngọc, mới “đậm chất Rome” quí phái.

Cái lớp học này đúng là địa ngục. Nó bò ra bàn, mắt cắm lên bảng. Người ngoài nhìn đố mà luận ra nó đang nghe giảng hay căm hờn lườm bà giáo nữa. Chẳng biết có cái gì mà mụ ta nói lắm thế. Công với chả nông, lại còn giao thông vận tải nữa – nhiễu. Cái món địa lý này á, đố thằng nào giỏi bằng nó. Đến đường phố ở Liverpool nó còn biết tận chỗ bán mắm tôm Việt. Rồi Hà Nội, mới về được 4 năm thôi nhưng mọi ngõ ngách nó đều đã nằm lòng. Còn bà giáo, úi trời, quẳng giữa phố cổ thì thách con giời mò được lối ra nếu không có bản đồ. Về khoản phố xá, mụ còn ngu ngơ lắm. Vậy tại sao nó phải học môn của mụ?

Đến hết tiết 3 thì nó bùng. Ngấy lắm rồi. Đời nó ghét nhất là ngồi yên một chỗ, cứ nằm lì ra bàn thế này có mà vẹo xương sống chết, phải đi đâu cho refresh chứ. Lại một người một ngựa, nó chầm chậm thả xe trôi giữa đường, mặc cho dòng người hối hả chạy ngược chạy xuôi ở thời điểm sốt việc nhất trong ngày. Lượn lờ chán, giờ cũng đã gần trưa. Nó biết được điều ấy vì thấy những đám học sinh túc tắc ra về. Tự dưng nó cười thầm. Nhớ cái mặt con lớp trưởng lúc ngăn không cho nó bỏ tiết thật buồn cười. Con nhóc ấy còn dang cả hai tay để cản nữa mới láo chứ. Nhưng mà làm sao được, một khi nó muốn thì trời cũng bó tay. Nó chỉ sợ mỗi “ông già”. Nhưng mà ổng đi suốt ngày. Dạo trước cứ mỗi lần họp phụ huynh về là ổng đánh nó thậm tệ. Mà ổng thì cũng tử tế gì cho cam, ngoài giờ làm toàn tụ tập cờ bạc nhậu nhẹt…Nhưng ổng dữ lắm, vì thế nó sợ. Được cái lắm lúc mát trời ổng lại xuất cho mấy vé đi uống nước nên nói chung nó cũng chẳng muốn ghét ổng nhiều…

Tự dưng trời xám xịt, mây đen kịt, gió cuốn vù vù. Rồi mưa như ngấu. Lúc nãy lỡ xa nhà quá, giờ chưa kịp trở về. Nó ngán nhất đi giữa trời mưa: bẩn thỉu, ướt át, lầy lội, nhất là con Piaggio cũng bị bắt vạ. “Phải tìm đâu đó trú thôi!”. Nghĩ vậy, nó táp vào một góc đường. Ngồi trên xe, tay chống nạnh, nó nhìn trân trân. Ánh mắt của nó như bị cơn lũ từ trên cao đổ xuống nuốt chửng.

Cũng rét phết. Thò tay vào túi, móc điếu thuốc hút cho ấm. Nó há miệng lên trời, phả vào không khí. Làn khói nhè nhẹ đục đục lặng lẽ hòa vào cơn mưa rồi tan nhanh vội vã. Đường phố vắng tanh. Chẳng hiểu tất cả trốn đâu mất. Không một bóng người, chỉ còn mình nó, giữa tiếng nước đập đôm đốp xuống mặt đường và mùi tanh ngai ngái của cơn mưa đầu hạ.

Mà thực ra nó cũng sắp không phải đứng một mình. Chiếc xe buýt không hiểu từ đâu bổ chửng tới. Cửa mở ra như chớp. Một người hối hả bước xuống. Rồi con bọ hung phun phì phì trước khi cắm đầu cắm cổ chạy trối chết. Nó hờ hững liếc mắt sang phải để xem cái kẻ đứng chung với mình dưới trời mưa gió này trông thế nào. Bất chợt nó thừ người ra, im lặng…

Đó là một con bé trạc tuổi nó. Mái tóc đen mượt buộc gọn gàng, chỉ để một vài lọn tinh nghịch quét nhẹ xuống đôi gò má ửng hồng. Chiếc áo sơ mi trắng tinh, màu trắng như sáng bừng cả khu phố đang bao trùm bởi những đám mây đen đúa ảm đạm. Con nhỏ cũng đeo iPod. Cùng hàng với nó, màu xanh nhạt, nhưng cái cách quàng dây qua vai khiến nó vô cùng ngạc nhiên – trông thật phong cách và nhẹ nhàng. Dường như con bé đang say sưa nghe nhạc, mấp mấp máy máy. Trời đất, đôi môi quá đẹp! Nhỏ nhắn, xinh xắn và nằm một cách hài hòa trên khuôn mặt tươi tắn còn lấm chấm vài giọt mưa. Trên vai con bé đeo một chiếc ba lô thêu hình bông sen hồng. Chưa bao giờ nó lại thấy hoa sen đáng yêu đến thế…”Con nhỏ kháu thật!”, nó nhủ thầm. Chợt con bé quay sang. Ánh mắt tròn xoe đầy vẻ ngạc nhiên – có lẽ đã nhận ra sự hiện diện của nó. Rồi quay lại, đôi chân nhịp nhịp theo giai điệu bài hát, để mặc nó đứng bần thần.

Tự dưng nó thấy thinh thích. Trời mưa, đường vắng hoe…Nó cũng muốn lấy iPod ra nghe, không hiểu sao lại ngài ngại. “Chà, nếu cứ mưa to thêm chút nữa thì tốt. Và cả cái con xe buýt tuyến sau nữa, tao lạy trời cho mày chết máy hay nằm cong queo ở một xó xỉnh nào đó thì càng hay. Tóm lại là đừng có mà đến cái bến này!”.

Mà đúng thế thật. Đã hơn 10 phút trôi qua, chưa thấy bóng dáng con xe nào. Còn nó, cứ đứng im như phỗng. Kể cũng lạ, con bé chẳng thèm để ý gì. Ở trường, nó là hot boy chính hiệu. Các em cùng khối kết nó như điếu đổ. Dù sao thì nó cũng đẹp trai, lại xì tin…Bình thường gặp bọn con gái là nó nói hăng lắm. Đôi khi đi trên đường còn hứng chí hỏi thăm cả mấy em sành điệu hơn đến vài tuổi. Nhưng hôm nay, thật lạ, nó á khẩu hoàn toàn. Mưa càng rơi càng nặng hạt, nước quất mù cả mặt đường…

Đang ngẩn người bỗng một tiếng sấm rú lên, xé toạc không gian. Chợt con bé đứng vụt dậy, chạy ra đường. Nó ngoái theo. Một bóng đen đang nằm sõng soài trên mặt đất, bên cạnh là chiếc xe đạp cũ đổ chỏng gọng và cái thùng gỗ nằm queo đơ, bùn đất bắn tung tóe.

Nó còn chưa kịp phản ứng gì thì nước từ trên cao đột ngột trút xuống ào ào, như con quái vật đang sùi bọt mép, cả một trời trắng xóa. Trong từng tràng nước nổ ầm ầm, nó nghe thấy tiếng kêu:

_Ấy ơi! Ra đây giúp tớ!

“Con nhỏ hô mình?”. Nó cũng chẳng kịp nghĩ, chỉ nhảy bổ ra giữa đường vì hình như đúng là có tiếng gọi.

Kẻ không may kia là một người đàn bà chừng 50 tuổi, quần xắn tới bẹn, đầu đội một chiếc nón nát, tấm nilon quàng ngang cổ bị nước ép bết xuống mặt đường. Chiếc áo màu đất sét của bà ta lấm lem bùn trộn lẫn nước mưa, từ khuỷu tay trái máu tuôn xối xả.
Tay bên kia đen sì đầy đất. Đầu gối bà ta cũng vậy, màu đỏ cứ ứa ra bao nhiêu lại bị dòng nước tàn bạo từ trên trời thổi xuống, loang hồng cả mặt đường, chảy thành dòng đổ lăn ra như con mãng xà hung bạo. “Chắc bà ta bị tiếng sấm làm cho giật mình nên mất lái…”. Nó chưa kịp nghĩ gì thêm thì con bé xua xua ra hiệu, rồi quàng lấy tay phải của bà ta. Nó hiểu ý, khẽ hạ vai xuống, rồi từ từ nâng nhẹ cánh tay còn lại, khẽ đỡ bà ta dậy. Trước khi vòng qua vai, cái khuỷu tay nhầy nhụa chạm vào mặt nó, quết xuống miệng. Trong mưa, nó cảm thấy những hạt sạn trộn lẫn với vị của đất cuộn trên môi, vừa rát lại vừa tanh tanh, mằn mặn…

Người đàn bà đã được khiêng vào điểm chờ xe buýt. Nó vừa đặt xuống thì đã thấy con bé rút ngay cái khăn trong ba lô, quấn chặt lấy vết thương trên đầu gối. Máu từ từ thấm dần qua làn vải mỏng, vẫn không ngừng chảy, ướt đẫm cả đôi tay. Thấy vậy, nó cởi phăng áo ngoài, vắt kiệt nước rồi trùm lên vết thương. Con bé giữ thật chặt. Nó móc cái khăn mùi soa trong túi quần ra, dùng cánh tay của mình di nhẹ, sau đó buộc ngay lên chỗ chảy máu bên khuỷu trái. Phì! Nó quệt một nhát ngang miệng…nước mưa đầm đìa cả chiếc áo lót bên trong nó…

Chợt người đàn bà chỉ chỉ tay ra giữa đường. “Bà ta muốn ra hiệu cho mình nhặt chiếc xe và cái thùng à? Trời đất, mấy cái đồ lởm khởm ấy thì vứt quách đi cho rồi”. Nó quay lại nhìn con bé. Vẫn đang ghì chặt vết thương, môi hơi mím. Lọn tóc tinh nghịch lúc nãy bị nước mưa bết xuống mặt, một dòng nước chảy dài trên gò má bầu bầu. Con bé ngước nhìn lên, bắt gặp ánh mắt ấy, tự dưng nó quay lại…

Nó hùng hục lao ra đường. Cầm càng chiếc xe đạp rách, rồi cắm đầu cắm cổ phi vào trong. Mấy sợi dây cao su quét lê trên mặt đất. Quẳng chiếc xe lên vỉa hè, nó lại chạy ra lần nữa, đôi tay lật ngược chiếc thùng lên. Trời đất, toàn than tổ ong! Phải đến cả trăm viên chứ không ít. Một số đã nát, nhưng hầu như tất cả vẫn còn. “Phải làm sao bây giờ?” Chưa để cho mình kịp trả lời, nó để ngửa chiếc thùng, rồi hùng hục xếp mấy viên than vào trong đó. Nước mưa làm cho đống than nhão nhoẹt, nhưng may vẫn nguyên hình. Mấy phút sau, nó đã xếp hết những viên than lành lặn vào trong. Nó khệ nệ bên thùng than lên. Không thể tin được, suốt ngày tập tạ nhưng cũng không ngờ lại nặng thế. Nó phải đặt một cạnh thùng ép sát vào bụng, rồi hơi ngửa người ra sau, lê vào bên đường. Nước than từ trong thùng chảy ra, loang lổ lên tấm áo lót và cái quần sũng nước.

Nó đứng bên gốc cây, thở hồng hộc. Mái tóc chỉn chu đã bị cơn mưa hành thê thảm, người nó giờ nom nhếch nhác, đôi tay, áo lót và chiếc quần dính đầy than. Lạnh thấu xương. Nó lại quay đầu ra chỗ con bé. Chợt thấy con bé khẽ há miệng và tròn mắt nhìn nó, đôi mắt ấy long lanh và đẹp tuyệt, nó quả quyết như vậy, mặc dù ngay lập tức đã làm bộ tảng lờ.

Nó cứ đứng im gần nửa tiếng. Người đàn bà tỉnh dần và bắt đầu nói chuyện với con bé. Kệ, nó cũng chẳng nghe được gì. Hình như có lúc con bé khúc khích cười, và tự dưng nó thấy đôi tai nong nóng.

Cơn mưa đã tạnh hẳn. Đám mây xám từ đằng xa lấp ló chút ánh sáng mặt trời. Nó vẫn chẳng nói chẳng rằng. Chợt có tiếng gọi của con bé:

_ Ấy ơi!

Nó quay ngoắt lại, phăm phăm tiến tới chỗ thùng than. Nó nhấc bổng chiếc thùng lên rồi đặt ngay ngắn giữa cái thành để chân của con Piaggio màu cốm. Con bé lại cười. Lúc này nó mới biết là mình chưa kịp nghe xem con bé nói gì. Nó thấy xấu hổ, muốn chui tọt ngay xuống đất. Nó lừ lừ tiến lại, một tay khoác vai người phụ nữ. Con bé cũng làm theo. Cả hai đỡ người đàn bà lên xe. Nó nổ máy, còn con bé leo lên xe đạp dẫn đường (chắc đã kịp hỏi nhà). Nó vẫn im lặng, đôi lúc muốn vượt lên đi song song với con bé, nhưng tay vẫn giữ lì ga.

Ngoằn ngoèo phố xá một lúc, cả ba rẽ vào một cái hẻm. Cuối hẻm là căn nhà của người đàn bà. Con bé gọi, nó đứng đợi. Một thanh niên từ trong nhà bước ra, chạy tới, cùng con bé nâng người đàn bà vào trong nhà. Bà ta quay lại, khẽ mỉm cười.

Rồi lát sau, con bé bước ra, cùng anh thanh niên tiến lại chỗ nó. Nhấc cái thùng than khỏi xe, đặt xuống đất rồi bắt tay nó, anh ta xúc động:

_ Cảm ơn hai em rất nhiều!

Tự nhiên nó cảm thấy kinh ngạc. “Hai em à? Nghĩa là có cả nó!” Chưa kịp phản ứng gì thì con bé lại cười. Lần này đứng sát hơn, nó nhìn rõ cả chiếc răng khểnh xinh đẹp nổi bật giữa nụ cười trắng muốt. Bất giác, nó thấy bối rối.

Tự dưng, nó xuống xe, dắt ra ngoài ngõ. Con bé đi theo sau. Đầu ngõ là một bến xe buýt. Nó cứ cắm cúi bước đi. Chợt con bé khẽ gọi:

_ Ấy ơi! Áo của ấy nè!

Nó đưa một tay ra đỡ chiếc áo, rồi cuộn lấy một vòng, xỏ tay vào mặc. Chợt một điếu thuốc lá từ trong áo văng ra. Nó nhìn thấy, và con bé cũng vậy. Giọng con bé cất lên trong veo:

_Ủa, ấy hút thuốc à? Sao ấy lại hút thuốc?

Nó chợt đỏ mặt. Trước đấy, nó tự hào về thành tích làm người lớn lắm. Không hiểu sao, giờ nó lại thấy ngượng ngùng.

Đã ra đến bến xe buýt đầu ngõ, nó quay về phía sau, định nói sẽ đưa con bé về nhà. Con bé đang cười. Chiếc răng khểnh làm nó điếng người trong giây lát. Tự dưng nó buột miệng:

_Thôi, tớ về đây!

Rồi nó nhảy phốc lên xe, nổ máy phóng vù đi. Đầu nó lúc này rỗng tuếch, hai tai nóng bừng. Được độ trăm mét, nó mới hoàn hồn. Tự dưng nó trách mình bất lịch sự và vô duyên quá. Nó muốn quay lại đón con bé, nhưng tay cứ cứng đờ. Nó giữ ga, đi thật chậm, thầm mong sao có một con xe buýt sẽ vượt lên.

Quá nhiều việc xảy ra, nó bị sốc. Lần đầu tiên nó thấy một sự kết hợp hài hòa và đẹp đẽ đến thế mà không cần đồ NINOMAXX. Lần đầu tiên nó để con Piaggio bẩn mà không thấy bực. Lần đầu tiên nó mặc cái áo lấm lem bùn đất mà chẳng phàn nàn. Lần đầu tiên nó được người nào đó nói lời cảm ơn. Lần đầu tiên nó bị bịt miệng. Lần đầu tiên nó lúng túng trước một cô bé với chiếc răng khểnh. Lần đầu tiên kể từ khi về Hà Nội nó mới cảm thấy thoải mái như vậy. Cũng là lần đầu tiên nó ngượng vì trong người có thuốc lá. Và chưa bao giờ, nó lại mong một chiếc xe buýt như lúc này…

Chợt nó thò tay vào trong túi, rút bao thuốc ra, liệng sang bên đường. Nhưng đi được một đoạn ngắn, nó quay lại. Xuống xe, nó nhặt bao thuốc, bỏ vào một thùng rác gần đấy. Bỗng một chiếc xe buýt từ đằng sau vụt lên…

Đây là quan điểm của Peter Norvig về các loại sách “ăn xổi” bày bán ngoài thị trường hiện nay với những cái “tít” nghe rất ư là hứng khởi: “Tự học Java trong 7 ngày” hay “Học Visual C++.NET trong 24 giờ”,v.v…Tất nhiên, mỗi người đều có động cơ và mục đích riêng khi học lập trình. Nhưng Peter cho rằng để trở thành một “expert programmer”, bạn cần ít nhất 10 năm, và việc trông chờ vào những cuốn sách kiểu như trên để “thay da đổi thịt” là điều không tưởng. Nhân tiện đây em xin giới thiệu đôi chút về quí ngài Peter Norvig, kẻo dân Việt Nam ta vốn có thói quen chỉ nghe lời người nổi tiếng, tưởng bác này vô danh lại xì mũi cười khẩy mà cho rằng người ta đang loạn ngôn… 

Theo từ điển bách khoa Wikipedia thì Peter Norvig hiện đang giữ chức giám đốc trung tâm nghiên cứu của Google Inc., (Director of Research, formly Director of Search Quality) với nhiệm vụ cao cả là sắp xếp và tổ chức lại thế giới thông tin cho người dùng dễ dàng truy cập, khai thác (đúng với slogan của Google). Ông đồng thời là ủy viên ban điều hành của Hiệp hội Trí tuệ nhân tạo Hoa Kì (American Association for Artificial Intelligence). Cùng với Stuart Russell, Peter Norvig là đồng tác giả của cuốn sách: “Artificial Intelligence – A Modern Approach” nổi tiếng, được giảng dạy tại 940 trường đại học thuộc hơn 90 quốc gia trên toàn thế giới. Cuốn sách là giáo trình chuẩn của rất nhiều University lừng danh như: MIT (Massachussetts Institute of Technology), University of California at Berkeley, Princeton University, Standford University, Oxford University, Yale University, v.v…Trước đó, ông giữ chức giám đốc điều hành trung tâm khoa học tính toán (Computational Science Division) của NASA tại Ames (NASA Ames Research Center), có nhiệm vụ giám sát hoạt động của hơn 200 nhà khoa học. Ngoài ra, ông còn đảm nhận chức vụ giáo sư tại đại học Nam California, thành viên hội đồng nghiên cứu khoa học của University of California at Berkeley, cũng như là một trong những nhà khoa học lão làng tại Sun Microsystems Laboratories…

Thôi, nói thế là đủ biết cái tầm của người ta rồi. Và ý kiến dưới đây của Peter Norvig cũng đáng để mọi người cùng nhau thưởng thức và suy ngẫm. Nào, hãy bắt đầu…

Tại sao bây giờ người ta lại vội vàng đến như vậy?

Rảo bước quanh các cửa hàng sách, bạn sẽ thấy cái tựa: “Hướng dẫn lập trình Java trong 7 ngày” nằm bên cạnh một dãy dài vô tận những lời “đề nghị dạy học” đại loại như vậy về Visual Basic, Windows hay Internet… chỉ cần vài ngày hay vài giờ ngắn ngủi. Tôi đã thử thực hiện một động tác tìm kiếm (power search) tại Amazon.com:

pubdate: after 1992 and title: days and

(title: learn or title: teach yourself)

và nhận được 248 kết quả. 78 hits đầu tiên là sách về máy tính (cuốn thứ 79 là Learn Bengali in 30 days). Thử thay “days” bằng "hours", những gì thu được cũng hoàn toàn tương tự: 253 kết quả, với 77 hits đầu tiên về máy tính (cuốn thứ 78 là Teach Yourself Grammar and Style in 24 Hours). Khi vượt ra ngoài top 200, tất cả các cuốn sách đều là computer books. (Thời điểm Norvig “thí nghiệm” có lẽ đã cách đây một thời gian, bây giờ những con số ấy tăng lên một cách chóng mặt).

Từ đây có thể rút ra kết luận: “Hoặc là bây giờ người ta đổ xô đi tìm hiểu về máy tính, hoặc máy tính không hiểu vì một lí do hoang đường nào đó lại trở nên dễ học hơn những thứ khác”. Chẳng có quyển sách nào hướng dẫn học Beethoven, Vật lý Lượng tử hay thậm chí là “chăm sóc cho chó” (Dog Grooming) chỉ trong có vài ngày…Hừm, hãy thử xem cái title: Learn Pascal in Three Days gợi lên được điều gì:

• Learn: Trong 3 ngày thậm chí bạn còn chưa đủ thời gian viết được một vài chương trình cho ra hồn chứ đừng nói đến việc học từ những thành công và thất bại. Bạn cũng không có cơ hội làm việc với những người có kinh nghiệm và hiểu xem cái gì đang xảy ra xung quanh mình. Nói tóm lại là bạn chẳng thể nào học cho cặn kẽ được. 3 ngày chỉ đủ để bạn làm quen với phần nổi bề ngoài, đó không phải sự thấu hiểu. Và như Alexander Pope đã từng nói: “Hiểu biết nông cạn còn nguy hiểm hơn kẻ mù chữ” (Nguyên văn: A little learning is a dangerous thing).
• Pascal: Trong 3 ngày có thể bạn học xong cú pháp của Pascal (nếu bạn đã thực sự biết một vài ngôn ngữ lập trình khác), nhưng bạn khó mà học được cách sử dụng chúng. Nói ngắn gọn, nếu bạn là một lập trình viên Basic, bạn có thể viết những chương trình theo phong cách Basic sử dụng cú pháp của Pascal, nhưng bạn sẽ chẳng hiểu được những ưu điểm hay nhược điểm của Pascal. Vậy quan điểm ở đây là gì? Alan Perlis (giáo sư đại học Yale), trong Epigrams on Programming đã từng nói: “Một ngôn ngữ mà chẳng ảnh hưởng gì đến cách bạn tư duy về lập trình, ngôn ngữ ấy chỉ là đồ bỏ đi, không đáng để học” (Nguyên văn: A language that doesn't affect the way you think about programming, is not worth knowing). Có thể chấp nhận được nếu bạn chỉ định học đôi chút về Pascal (hoặc Visual Basic hay JavaScript) vì bạn chỉ cần làm quen với những công cụ có sẵn để làm một việc nào đó. Nhưng đấy không phải là bạn học ngôn ngữ để lập trình, bạn chỉ học để hoàn thành nhiệm vụ cụ thể của mình mà thôi.
• Trong 3 ngày: Thật đáng tiếc, điều này là không thể, như tôi sẽ chỉ ra dưới đây.

Tự học lập trình trong 10 năm

Các nhà nghiên cứu (Hayes, Bloom) đã chỉ ra rằng cần ít nhất 10 năm để đạt được sự tinh thông trong nhiều lĩnh vực, từ đánh cờ, sáng tác âm nhạc, hội họa, bơi lội, tennis, hay thu được kết quả trong tâm lí thần kinh hay hình học topo. Và lịch sử đã chứng minh không thể có con đường tắt. Dù cho đó là Mozart, thiên tài âm nhạc nảy nở từ năm lên 4 tuổi, cũng phải mất 13 năm để cho ra đời tác phẩm nhạc cổ điển đầu tiên. Dù cho đó là Beatles, trước khi xuất bản #1 đầu tiên vào năm 1964, họ cũng đã phải cặm cụi trong những câu lạc bộ nhỏ tại Liverpool hay Hamburg. Samuel Johnson cho rằng bạn thậm chí mất hơn 10 năm: “Sự vượt trội ở bất cứ lĩnh vực nào cũng chỉ có thể đạt được bằng lao động cật lực trong suốt cuộc đời, bạn không thể mua nó bằng một cái giá rẻ hơn” (Nguyên văn: “Excellence in any department can be attained only by the labor of a lifetime; it is not to be purchased at a lesser price”). Và Chaucer phàn nàn: “Cuộc đời quá ngắn ngủi, trong khi những mánh khóe thì lại quá dài để có thể học được”. (Nguyên văn: “The lyf so short, the craft so long to lerne”).

Đây là công thức cho những thành công của tôi trong lập trình:

• Hãy yêu thích nó, bạn làm vì bạn cảm thấy vui vẻ và hào hứng. Hãy chắc chắn rằng bạn luôn như thế trong 10 năm…
• Hãy trao đổi với những lập trình viên khác, đọc chương trình của họ. Điều này còn quan trọng hơn bất kì quyển sách hay khóa đào tạo nào.
• Cách học tốt nhất là thông qua thực hành (learning by doing). Nói cho rõ ràng hơn thì: “Tầm cao nhất của một lĩnh vực nào đó không thể có được chỉ thông qua sự bổ sung về mặt kinh nghiệm. Nhưng kể cả khi đã có rất nhiều kinh nghiệm, nếu cố gắng và nỗ lực, bạn vẫn có thể tiến xa hơn”. (Nguyên văn: “The maximal level of performance for individuals in a given domain is not attained automatically as a function of extended experience, but the level of performance can be increased even by highly experienced individuals as a result of deliberate efforts to improve") và “để học tập một cách hiệu quả nhất, bạn cần phải xác định rõ khả năng hiện tại của mình, thu thập kiến thức từ người khác, và tự tìm lấy những cơ hội để học theo và sửa đổi sai lầm của chính mình” (Nguyên văn: “The most effective learning requires a well-defined task with an appropriate difficulty level for the particular individual, informative feedback, and opportunities for repetition and corrections of errors”). Cognition in Practice: Mind, Mathematics, and Culture in Everyday Life là một cuốn sách rất hữu ích cho quan điểm này.
• Nếu bạn muốn, hãy giành 4 năm ở đại học (và nhiều hơn ở trường phổ thông). Bạn sẽ có cơ hội làm những công việc yêu cầu khả năng và hiểu biết chuyên sâu hơn trong một vài lĩnh vực. Trong bất kì trường hợp nào, chỉ đọc sách thôi là chưa đủ. “Bút vẽ và mực màu không thể biến bạn trở thành họa sĩ, cũng như những bài giảng về khoa học máy tính trên lớp không thể giúp bạn trở thành chuyên gia lập trình” (Nguyên văn: “Computer science education cannot make anybody an expert programmer any more than studying brushes and pigment can make somebody an expert painter”), Eric Raymond, tác giả của The New Hacker Dictionary đã nói như vậy. Một trong những lập trình viên giỏi nhất mà tôi đã từng thuê chưa từng có bằng đại học, nhưng anh ta đã tham gia viết những phần mềm tuyệt vời (ví dụ), có news group của riêng mình và anh ta thậm chí còn giàu hơn cả tôi.
• Hãy tham gia vào các projects với những lập trình viên khác. Bạn có thể là best programmer trong một projects, nhưng cũng có thể là worst. Nếu là best, hãy thử khả năng làm leader của mình. Còn ngược lại, hãy học hỏi xem người giỏi nhất làm gì, và học xem họ không làm gì (vì họ muốn bạn làm những việc đó).
• Trong một project, hãy bắt tay làm việc sau những lập trình viên khác, khi bạn đã hiểu chương trình của họ. Hãy tìm xem những gì cần thiết để hiểu và chỉnh sửa khi người viết ra chương trình đó không có mặt ở đây. Thử nghĩ xem làm thế nào để thiết kế những chương trình giúp cho những người sau này có thể dễ dàng hơn trong việc bảo trì nó.
• Hãy học ít nhất khoảng nửa tá ngôn ngữ lập trình, bao gồm:
  • Một ngôn ngữ hỗ trợ việc tạo các lớp trừu tượng (Java hoặc C++)
  • Một ngôn ngữ lập trình hàm (Lisp hoặc ML)
  • Một ngôn ngữ cú pháp (Lisp)
  • Một ngôn ngữ hỗ trợ khai báo định danh (Prolog hoặc C++ templates)
  • Một ngôn ngữ hỗ trợ coroutine (Icon hay Scheme)
  • Một ngô ngữ hỗ trợ song song (Sisal)
• Hãy nhớ rằng “máy tính” là một phần của “khoa học máy tính”. Nên nắm rõ thời gian để máy tính thực hiện một chỉ thị, lấy một từ trong bộ nhớ (có hay không có cache), đọc những từ liên tiếp trong ổ đĩa, hay tìm kiếm một vùng nhớ cụ thể.

Thời gian cần thiết để thực hiện các phép toán với một PC tốc độ 1GHz:

execute single instruction	1 nsec = (1/1,000,000,000) sec
fetch word from L1 cache memory	2 nsec
fetch word from main memory	10 nsec
fetch word from consecutive disk location	200 nsec
fetch word from new disk location (seek)	8,000,000nsec = 8msec

• Hãy cố gắng tuân theo những qui định tiêu chuẩn của ngôn ngữ. Có thể đó là của ANSI C++, hoặc đơn giản đó là của công ti bạn. Bạn cũng nên tìm hiểu xem người ta thích gì ở ngôn ngữ đó, họ cảm thấy thế nào, hay vì sao họ thích nó.
• Hãy sẵn sàng từ bỏ những tiêu chuẩn của ngôn ngữ càng nhanh càng tốt.

Với những điều tôi đã nói ở trên, bạn có thể băn khoăn rằng bạn sẽ đạt đến mức nào nếu chỉ đọc sách? Trước khi con trai cả của mình ra đời, tôi đã đọc tất cả những cuốn sách How To (làm thế nào), và vẫn cảm thấy vô cùng mù mờ, rối rắm. 30 tháng sau, khi sinh đứa thứ hai, phải chăng tôi đã quay lại chúng với cái nhìn hoàn toàn mới mẻ? Không, tôi chỉ dựa vào kinh nghiệm của chính mình. Chúng có ích và khiến tôi vững tin hơn nhiều so với việc đọc hàng ngàn trang sách của các bậc chuyên gia.

Fred Brooks, trong bài luận nổi tiếng No Silver Bullets đã làm rõ ba bước để tìm một designer tốt:

• Hãy giải thích một cách có hệ thống cho câu hỏi: “Thế nào là một top designer?” càng sớm càng tốt.
• Hãy giao triển vọng và tương lai phát triển của công ti cho những người thông thái, có nhiều kinh nghiệm và tìm cách giữ chân họ cẩn thận.
• Trao cơ hội cho những designers đang trong giai đoạn trưởng thành để họ có thể tiếp xúc, học hỏi, nâng cao trình độ.

Alan Perlis đã từng nói: “Mọi người đều có thể được dạy điêu khắc. Michealangelo thì không. Và ông đã tự trở thành nhà điêu khắc vĩ đại. Những lập trình viên siêu hạng cũng nên thế”.

Vì vậy, nếu mua quyển sách Java nói trên, bạn có thế sẽ thu được một vài điều có ích. Nhưng nó không thể thay đổi cuộc đời của bạn, hoặc đưa bạn đến sự thành thạo hay tinh thông, chỉ trong 24 giờ, vài ngày hay thậm chí là vài tháng.

Phụ lục: Lựa chọn ngôn ngữ

Có nhiều người hỏi nên chọn học ngôn ngữ nào đầu tiên. Không có câu trả lời cụ thể, dưới đây là một số quan điểm:

• Hãy nhìn vào bạn của mình. Khi hỏi: “Tôi nên sử dụng hệ điều hành nào đây, Windows, Unix hay Mac?”, tôi thường đáp rằng: “Hãy nhìn vào bạn của mình”. Lợi ích thu được từ việc học hỏi bạn bè sẽ bù đắp cho những khác biệt căn bản giữa các hệ điều hành hay ngôn ngữ lập trình. Thêm nữa, hãy nhìn những người bạn “sắp quen”: đó là tập hợp các programmers mà bạn sẽ song hành cùng họ nếu bạn vẫn tiếp tục hành trình. Ngôn ngữ bạn chọn có một cộng đồng phát triển rộng lớn hay chỉ một vài người tham gia? Có những tài liệu, websites hay forums nào mà bạn sẽ nhận được lời giải đáp cho thắc mắc của mình? Bạn có thích những người ở đó không?
• Hãy làm thật đơn giản. Những ngôn ngữ như C++ và Java được thiết kế cho các ứng dụng chuyên nghiệp thực hiển bởi đội ngũ đông đảo các lập trình viên giàu kinh nghiệm, những người vốn rất quan tâm đến hiệu suất những dòng mã của họ. Vì thế, chúng thường bao gồm nhiều thành phần rất phức tạp. Nếu mới bắt đầu, bạn không cần đến sự phức tạp. Bạn hãy học những ngôn ngữ có cấu trúc đơn giản, dễ học.
• Play. Bạn thích học piano theo cách nào hơn: cách thức tương tác (interactive mode), tức là bạn nghe mỗi nốt nhạc ngay khi nhấn một phím đàn hay cách thức “batch”, bạn chỉ nghe các nốt sau khi đã hoàn thành cả nhạc phẩm? Rõ ràng, cách thứ nhất giúp bạn dễ dàng học hơn phải không? Lập trình cũng như vậy. Hãy chọn cho mình một “interactive mode” và sử dụng nó

Theo tiêu chuẩn của riêng mình, tôi khuyên bạn nên bắt đầu với Python hoặc Scheme. Nhưng mỗi người có những hoàn cảnh khác nhau, và có thể có những lựa chọn tốt hơn. Nếu tuổi của bạn mới chỉ là số có một chữ số (tức bạn chưa đến 10 tuổi ), theo tôi bạn nên chọn Alice hoặc Squeak (những người lớn tuổi hơn cũng có thể thích chúng). Tuy nhiên, đó không phải là điều quan trọng. Quan trọng là, hãy chọn đi và bắt đầu ngay lập tức.

Peter Norvig

Đoàn Chiến Thắng dịch

Xem bản gốc tiếng Anh tại đây…

Bài viết trên blog Khoa Học Máy Tính của GS Ngô Quang Hưng – xin post ra đây cho mọi người cùng tham khảo…

Những người đọc blog KHMT chắc chắn không xa lạ gì thái độ cổ vũ việc học toán của các bloggers ở đây. Có mặt trong admissions committee của computer science và electrical engineering vài năm nay ở Berkeley, đặc biệt các ngành như AI, signal processing và robotics, tôi biết một trong những tiêu chuẩn quan trọng bậc nhất mà người ta nhìn nhận về khả năng tương lai của một học sinh là xem anh ta đã học những môn toán nào và có điểm số thế nào ở các môn toán đó.

Có lẽ nhiều sinh viên học đại học KHMT không dễ dàng với sự thuyết phục trên đây (mấy cha này chắc chỉ lý thuyết suông  ), nhất là khi có nhiều bài phát biểu của các "đại gia" của CNTT của Việt nam, như thế này , hoặc thế này .

Thế còn đại gia số một của CNTT của hành tinh này thì nói sao ? Trong cuộc nói chuyện của Bill Gates với sinh viên VN tại DHBK Hà nội:

Câu hỏi 5: Vai trò của toán trong việc phát triển sản phẩm Microsoft?

Bill Gates: Tôi không thể nào nói hết được tầm quan trọng của công cuộc đào tạo toán học đối với không chỉ máy tính mà với mọi lĩnh vực khác (kinh tế học, kỹ sư). Toán là môn khoa học căn bản nhất. Khi còn trẻ, tôi hiểu được về máy tính là nhờ có một khả năng nhất định về toán. Chúng tôi ứng dụng toán vào trong rất nhiều hoạt động lập trình của mình. Tại Mỹ, số học sinh học toán và giỏi toán đang giảm đi, vì họ không đánh giá đúng vai trò quan trọng cũng như hiểu hết sự lý thú của toán, thật buồn. Cũng chính vì thế mà đội ngũ kỹ sư IT của chúng tôi đang thiếu hụt và phải outsourcing một phần công việc sang các nước khác.

Nếu tôi đang còn tù mù về vai trò của toán với CNTT, thì tôi vẫn sẽ tin lời Bill Gates hơn là tin vào một Mr. Trung Hà hay một Mr. Bùi Quang Ngọc. (Công bằng hơn thì ông BQN cũng reasonable hơn chút, nhưng tôi hỏi: nói thế để làm gì ? what is the main message? trong một thực tế là kiến thức trung bình về toán của sinh viên ĐH ở Vietnam nói chung (và sinh viên CNTT của Vietnam nói riêng), còn dở, số lượng người học học toán nghiêm túc để biết mà ứng dụng còn rất ít và số người học toán để nghiên cứu toán còn ít hơn nữa. )

Nếu nói chuyện với Sergei Brin hay Larry Page, co-founders của Google, chắc chắn ta cũng nghe được một phát biển tương tự như Bill Gates, nếu không hùng hồn hơn nhiều. Nếu không tin, hay đọc những bài báo đầu tiên của Brin và Page về những ý tưởng đầu tiên của search engine Google.

Còn nhớ có một quảng cáo rất ngộ nghĩnh và thú vị của Google. Nó giống như một id card của sinh viên, một bên là một bức ảnh có nụ cười tinh quái của Peter Norvig (director of search quality department của Google). Mặt bên kia ghi một bài toán puzzle dạng combinatorics. Sau statement của bài toán là dòng chữ: "Solve this problem for as many (natural number n) as possible, and send your solution and your CV to xxx@google.com. You might land a job with Google". Ngày mai lên office nếu tôi tìm thấy lại bài toán đó thì sẽ post lên đây.

Chiều nay ngồi máy tính đau đầu mờ mắt. Có người bạn gửi cho bài thơ con cóc vui vui về tình yêu, post ra đây anh em đọc cho đỡ nhạt mồm…

Tình yêu như thể rút thăm

Rút trúng thì sướng rút nhầm thì đau

Tình yêu như thể đi câu

Anh nào chai mặt ngồi lâu mới tài

Tình yêu như thể quan tài

Mới loanh quanh ở bên ngoài đã run

Tình yêu như thể dây chun

Lúc co lúc giãn lúc còn đứt ngay

Tình yêu như thể ông say

Lúc nào cũng tưởng đang bay trên trời

Tình yêu như thể điểm mười

Có học cho đến cả đời vẫn mong

Tình yêu như thể đuôi công

Trông thì đẹp đấy nhưng không ra gì

Tình yêu như thể bánh mì

Tây Ta đều thích bởi vì nó ngon

Tình yêu như thể thỏi son

Sinh ra vẫn chỉ để mòn cái  môi

Tình yêu như thể cái đuôi

Nó theo thì chảnh nó (buông) xuôi thì buồn…

Còn gì nữa xin mời các cóc cụ tiên sinh ra tay…