Làm thế nào để tạo nên một Silicon Valley thứ hai?

Liệu chúng ta có thể tạo ra một “thung lũng Silicon” thứ hai ở một nơi nào đó, hay cái đế chế ấy là độc nhất vô nhị trên Trái Đất này?

Sẽ không có gì ngạc nhiên rằng: điều kì diệu đó khó mà xảy ra ở một quốc gia khác, bởi ngay chính bản thân nước Mĩ, dù đã rất nỗ lực cũng không thể tạo ra một bản sao của Silicon Valley ở bất cứ nơi đâu. Vậy điều gì đã làm nên vị trí độc tôn của nó?

Câu trả lời nằm ở con người, hay nói chính xác hơn là “những con người thích hợp” (right people). Nếu bằng cách nào đó bạn có thể kêu gọi hàng vạn bộ óc xuất chúng ấy chuyển đến Buffalo, tôi cam đoan với bạn rằng khi đó Buffalo sẽ trở thành một Silicon Valley thứ thiệt.

Lịch sử đã chứng kiến một bước chuyển mình ấn tượng từ quá khứ. Cho đến tận vài thập kỉ trước đây, vận mệnh các thành phố vẫn được quyết định bởi vị trí địa lý của chúng. Tất cả các thành phố lớn đều tọa lạc trên những đầu mối giao thông đường thủy quan trọng, bởi đường thủy là cách tiết kiệm nhất để  tàu bè có thể mang tới các hợp đồng thương mại lớn và những món lợi khổng lồ.

Giờ đây tiêu chí ấy đã thay đổi. Bạn có thể tạo ra một thành phố “vĩ đại” ở bất cứ nơi đâu, nếu bạn đưa tới đó những con người “thích hợp”. Vì vậy, câu hỏi “làm cách nào để tạo ra một Sillicon Valley?” sẽ đổi thành: “Thế nào là những người thích hợp?” và “Làm sao để thu hút họ?”.

Hai mẫu người cần thiết

Cá nhân tôi cho rằng chúng ta cần hai loại người để có thể tạo ra một “trung tâm công nghệ” (technology hub) kiểu như Silicon Valley: thứ nhất, đó là những nhà đầu tư giàu có (rich people), và thứ hai, “những – Bill – Gates – điên – khùng” (nguyên văn: nerd people – theo trang web Answers.com thì nerd có nghĩa là: A person who is single-minded or accomplished in scientific or technical pursuits but is felt to be socially inept, tạm dịch: một người nào đó chuyên tâm và thậm chí thành công trong sự nghiệp theo đuổi một lĩnh vực khoa học hay công nghệ nào đó nhưng bị mọi người trong xã hội coi là kẻ cuồng loạn và vớ vẩn. Ở đây tôi xin dùng hình ảnh Bill Gates vì thời xưa, mơ ước “mỗi nhà đều có một máy tính” của ông bị coi là viển vông và bản thân ông cũng là người có những ý tưởng “điên rồ”, góp phần lớn cho cuộc cách mạng về công nghệ ngày nay). Hai nhân tố đó chính là “thuốc thử” đầy hiệu lực và quá đủ cho bài toán tái lập lại hình ảnh “thung lũng Silicon”, bởi chúng cũng là những nguồn lực duy nhất và thực sự cần thiết  cho mọi sự khởi đầu, không hơn không kém.

Thực tế đã chứng minh quan điểm này: Ở nước Mĩ, các thành phố lớn muốn trở thành một trung tâm về lĩnh vực nào đó thì điều kiện vần và đủ là phải có nhà đầu tư và những “Bill Gates”. Như Miami chẳng hạn, ở đấy có rất nhiều kẻ lắm tiền nhiều của và dăm ba kẻ vẫn bị gọi là “nerd”. Tuy nhiên, con số đó vẫn là quá ít và Miami không thích hợp cho những loại người kiểu như Bill Gates.

Vấn đề của Pittsburgh thì hoàn toàn ngược lại: quá nhiều anh chàng được dán mác “nerd” nhưng không  kẻ nào hầu bao đầy tiền. Các trường đại học có khoa Computer Science hàng đầu thế giới bao gồm MIT, Standford, Berkeley và Carnegie Mellon. MIT thì đã góp phần tạo nên Route 128, với Standford, Berkeley thì là Silicon Valley, còn Carnegie Mellon? Hãy dừng lại một chút trong danh sách các trường đại học. Thử nhìn xuống dưới xem sao. University of Washington đã sinh ra khu công nghệ cao Seatle, và University of
Texas cũng tạo ra một trung tâm như thế ở Austin. Nhưng điều gì xảy ra với
Pittsburgh? Và cả Ithaca, ngôi nhà của Cornell (một trong những trường đại học top đầu) nữa?

Tôi trưởng thành ở Pittsburgh và học đại học tại Cornell, vì thế tôi có thể trả lời cả hai câu hỏi trên. Thời tiết không đâu tệ như Boston, đặc biệt là vào mùa đông, và chẳng có điều gì thú vị để khiến cho cái thành phố này trở nên hấp dẫn hơn cả. Những người giàu không muốn sống ở Pittsburgh hay Ithaca. Vì thế, dù có hàng ngàn hackers siêu hạng, những người đủ khả năng gây dựng và truyền cảm hứng cho mọi sự khởi đầu, vẫn không ai muốn đầu tư vào đây – đó quả là một sự thực phũ phàng.

Không một quí ngài công chức nào ở đây cả

Có đúng là bạn thực sự cần những con người giàu có và hào phóng? Tại sao chính phủ không đầu tư tiền bạc và công sức cho các “Bill Gates” của chúng ta? Không, không thể được. Các nhà đầu tư khởi điểm bao gồm nhiều loại khác nhau. Bản thân họ thường có rất nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực kinh doanh công nghệ. Vì thế, nó sẽ giúp chúng ta (a) có bước đi đầu tiên đúng đắn cũng  như (b) tạo được mối liên hệ chặt chẽ giữa tiền bạc và tri thức. Thực tế, những khoản đầu tư cá nhân của họ đã đem lại kết quả đáng kể.

Các quí ngài công chức của chúng ta thì hoàn toàn ngược lại. Ý tưởng về một anh nhân viên nhà nước bỏ tiền túi ra ném vào công nghệ nghe thật khôi hài, chẳng khác nào những nhà toán học chạy rông trên đường với bộ áo cánh thời thượng, hay chính xác hơn là, các nhà tạo mẫu gác bút đi làm toán.

Nếu xem xét những gì các công chức đã làm, ta thấy chúng thật quá tệ. Chẳng có gì đáng chú ý ở đây cả, bởi họ chỉ chực đấu đá nhau. Nhưng cuộc cạnh tranh giữa các nhà đầu tư thì ngược lại, đó là cuộc chiến của kinh nghiệm và trí tuệ, của những chuyên gia lành nghề, để giành giật lấy tri thức và động lực.

Không phải “nhà cửa hoành tráng”

Nếu đến “thung lũng Silicon”, bạn sẽ thấy những công trình xây dựng qui mô và hiện đại. Nhưng chính con người – chứ không phải kiến trúc – đã tạo nên thương hiệu Silicon. Tôi nghe người ta nói rất nhiều về việc xây những “khuôn viên công nghệ” ở các nơi khác, cứ như thể “cơ sở vật chất” mới là cốt lõi của Silicon Valley (nguyên văn: as if the active ingredient of Silicon Valley were the office space). Một bài báo đã vênh vang khoe về một trung tâm như vậy ở Sophia Antipolis, bao gồm rất nhiều tập đoàn lớn, trong đó có Cisco, Compaq, IBM, NCR và Nortel. Chẳng nhẽ người Pháp không nhận thấy rằng, đó đâu phải là sự khởi đầu?

Văn phòng, nhà cửa, v.v…xây dựng cho khu công nghệ không thể lột xác nó thành
Silicon Valley, bởi vì điểm mấu chốt cho một sự khởi đầu xảy ra trước khi họ muốn có một môi trường như vậy. Vấn đề quan trọng nhất ở đây là “ba gã đàn ông bắt tay nhau điều hành ở ngoài công sở”. Ở đâu có tiền bạc và đầu tư, ở đấy sẽ có sự khởi đầu. Chất lượng của thương hiệu Silicon không nằm ở chỗ Intel, Apple hay Google có trụ sở ở đây mà là họ đã gây dựng sự nghiệp tại đây.

Vì vậy, nếu muốn tạo ra một Silicon Valley thứ hai, điều bạn cần là một chiếc bàn ăn xinh xắn với ba sáng lập viên ngồi dùng bữa tối trong không khí ấm cúng, cùng bàn xem làm cách nào để gây dựng nên một công ty. Và để làm được điều đó, phải có những người như thế.

Trường đại học

Điều thú vị ở đây: con người chính là tất cả những gì chúng ta cần. Nếu bạn lôi kéo được những nhà đầu tư và các anh chàng nerd vào cùng một chỗ, bạn có thể lập nên “thung lũng Silicon”. Nhưng những người đó vốn vô cùng năng động cũng như tích cực di chuyển. Họ sẽ tới những nơi mà cuộc đời tươi mát và dễ chịu. Vậy làm sao tạo ra được một thiên đường như thế?

Tất cả những gì mà các “Bill Gates” của chúng ta cần chính là những anh chàng nerd. Người thông minh sẽ đến những nơi mà ở đó họ cũng gặp những người thông minh khác. Và cụ thể, đó là một trường đại học tuyệt vời. Về mặt lý thuyết, có rất nhiều cách để thu hút họ, nhưng xét cho cùng, môi trường hàn lâm của đại học là không thể thay thế. Ở nước Mỹ, bất kì “trung tâm công nghệ” nào cũng đều gắn với một trường đại học hàng đầu, hoặc ít nhất là một khoa Computer Science hàng đầu.

Vì thế, nếu bạn muốn tạo nên Silicon Valley, bạn không chỉ đơn thuần cần một trường đại học, mà đó phải là ngôi trường thuộc top trên thế giới. Nó sẽ là một nam châm đủ mạnh để thu hút nhân tài từ hàng ngàn dặm xa xôi, giống như MIT hay Standford.

Điều này xem chừng rất khó. Thực ra, nó có thể trở nên dễ dàng. Khi những con người ấy quyết định nơi làm việc ưa thích của họ, họ sẽ xem xét đến chất lượng của các khoa trước tiên. Các giáo sư luôn thích có những cộng sự giỏi. Vì vậy, nếu bạn tuyển hàng loạt nhà nghiên cứu trẻ tuổi và tài năng nhất, bạn có thể tạo nên một trường đại học hàng đầu trong một thời gian ngắn đến mức ngạc nhiên. Nếu bạn thuê 200 người như vậy, với 3 triệu USD cho mỗi người, bạn có thể thành lập được một khoa Computer Science không thua kém bất kì nơi đâu trên thế giới. Và từ đó sẽ nảy sinh rất nhiều thành tựu từ những phản ứng dây chuyền. Vì vậy, dù bắt đầu từ một trường đại học xoàng xĩnh, nếu các thêm nửa tỉ USD, bạn có thể tạo nên một trường đại học hàng đầu.

(Còn tiếp)

(Đoàn Chiến Thắng dịch từ bản gốc How to be Silicon Valley của Paul Graham)